Nov 15, 2010

Everyday Medicine


1) THE PHARMACOLOGY OF KUHVA:

Mizote hi kuhva heh, sahdah hmuam, meizial leh zuk leh hmuam theih zawng deuhthaw ti hnam kan ni, mahse chu chu kan sawi tum a ni lo.

Kuhva hring kan han ei a, a ei khat leh zei lo deuh chuan chil kan chhak chhen loh chuan kan han rui ngei a, kan thlan a tla a, kan lu a hai a, kan ek a chhuak thin a ni. Lungngai suh, nangmah chauh i ni bik love. A chhan nia lang awlsam thei angin kan han sawi dawn ange.

Kuhva rah kan tih ‘areca catechu’ a.k.a ‘betelnut’ a.k.a ‘kuai’ ah hian chemical alkaloid Arecholine an tih hi a awm reuh a. Arecholine hi Cholinergic group of drugs ah a tel a. Cholinergic drugs hnathawh dan te (kuhva lam hawi bikah):

1) Secretory glands (sweat glands a bik takin): secretion a ti tam a, thlan te a tla buah buah thei a, bakah ka chhungah chil/khak te pawh a ti tam a ni.
2) Gastro-intestinal(kan ril/intestine): Peristalsis a ti tam a, awmzia chu ril a che nasa a, kan thil ei ang ang khan mawng lam an pan thuai thuai thin a ni.
3) Vascular (thisen zam lam) :Arterial smooth muscle, thisen zam a muscle awm kha a ti nem/relax a, chuvang chuan thisen zam a lo lian/dilate ta thin a. Thisen zam a dilate/len chuan taksa temperature a sang thin a. Chumai bakah thluaka thisen zam pawh a lo dilate a, chu chuan lu hai/ headache te a thlen a, kan ni muai muai a, kan Rui, kan ti thin ta thin a ni.
4) Laryngospasm : I ruih fuh loh phei chuan i hrawk kha a tawt up up thin. Hei hi arecholine-in i hrawk muscles a khawih tel vang a ni.

Heng bakah hian i ruih fuh loh phei chuan i lung phu a dul ruih phah thei a, i mit pupil a dilate bawk ang, mahse heng hi chu kan inhre lem lo a ang.

Chinai (Lime) hi sawi leh lawk ila…he hi alkali a ni a. A hlauhawm em em mai a. Alkali hi a tam phei chuan acid ai pawha hlauhawm zawk a ni…Mizote hi pum chhiat loh ngaihna chu awm lo…cancer chu sawi loh.

2) THE PHYSIOLOGY OF YAWNING AND MUTCHHUAK AFTER CHAW EI TEUH:

Heng thu hi proof tak a la awm lo chu an ti nangin an zirtir dan tlangpui chu hetiang hi a ni:

Kan mut a chhuah chuan kan han ham bui bui a, a chang phei chuan zirlai bu keu fel chiah tihin kan han ham nghal a. Kan ham/yawn khan kan mutchhuak a zual thin emaw te kan tia, kan insum tang tang thin. Mahse, a nihna takah chuan i mut a chhuah khan i thluak ah thisen a lo tlem tihna a ni a, a thisen awm chhun pawh an saturated tawh te pawh niang, in zirlai a har si nen khan. Khatah tak khan stimulation a lo awm a, i han ham vak ta thin a. Mut chhuak emaw drowsy lem lo ham bui bui kan van em hi.

I ham vak a, thaw i la pawp a, i awm/thorax a lo zau a, i taksa danga thisen kha negative pressure vangin i lung/heart ah a lut teuh a (venous return a tam). Tichuan, in thaw chhuak leh chiah a, i lung khan thisen kha a pump chho ta teuh thin a, i lo harh zawk thin a ni.

Tin, Chawlhni zingah vawksa i ei a, a tui phei chu i hawp hnem lutuk Sunday School ah i mut a chhuak leh si, i in ringhlel a, i inthlahrung a ni. Mutchhuah dan chin erawh a inang awm lo e. Hei hi a chhan ni awm a lang chu, chaw i ei khan i thisen kha i gastrointestinal system (pumpui, ril) lamah a in channel thla teuh thin a. Hei hi a chhan chu chaw i lo ei khan i thil ei lo absorb tu tur thisen i mamawh hnem a ni. Hei hian i taksa dang atanga thisen a bik takin i thluak lama thisen kha a lo la hek ni rengin, i mut a lo chhuak ta.

(P.S. medical term ka hmang nual a Mizo tawnga dah ngaihna hriat loh leh sap tawnga a chiang zawka ka ngaih vang a ni)

May 24, 2010

BEET ROOT LEH BEKANG

Mizote hian beet root hi kan hre lar lo hle mai a, a hming kan nei lo maw tih laiin Bulsen a ni e chu an ti, thisen sang tan a tha hle mai. He thlai-ah hian nitrates an tih hypertension damdawiah pawh an hman nasat hi a tam a. A tui sawr a in phei chuan rei lo teah a effect a lang nghal thei a ni. Mahse, 'bul' (roots) dang ang bawkin carbohydrates (sugar) a tam avangin Zun Thlum nei mi tan fimkhur a tul a ni...

tin, bekang eia kan ei Soyabean hi a tha em em mai bawk a. Isoflavones an tih protein chi khat a awm a...chu chu ruh lam tan te (osteoporosis), obesity ah thau chhia tih hniam nan te, hnute cancer do nan te leh thil dang dang tan, kan sawi vek seng lo ang...tin, protein a tam em em vang hian vegetarians' meat te pawh an lo ti thin. Keini chuan kan um thung...